Woordenlijst

Toeterniettoe • 2 maart 2020

Agender
Een genderidentiteit die meestal onder de non-binaire paraplu valt (zie: non-binair). Agender personen hebben geen beleving van gender, of ervaren een afwezigheid van gender. Men noemt dit ook wel 'genderloos' of 'nongender'.

Androfilie
Een term die te maken heeft met romantische en/of seksuele aantrekking. Als je androfiel/androseksueel bent, dan val je op mannen of mannelijkheid. Deze term kan als alternatief dienen voor de eerder binaire termen hetero- en homoseksualiteit (zie: binair). De term slaat op de aantrekking tot persoonskenmerken zonder er automatisch de genderidentiteit of sekse bij te betrekken. Bijvoorbeeld: je bent aangetrokken tot iemand die zeer mannelijk overkomt maar zich als vrouw of non-binair identificeert. Naast androfilie is er gynefilie, aantrekking tot vrouwelijkheid (zie: gynefilie).

Androgyn
Androgyn is een manier om jezelf uit te drukken. Androgyne mensen laten zich niet beïnvloeden door de gendernorm in hun expressie. Ze gebruiken kenmerken van een heel spectrum om zich te uiten: zowel mannelijke kenmerken als vrouwelijke kenmerken als alles ertussenin of erbuiten.

Aromantisch / Aro
Een aromantische persoon ervaart weinig tot geen romantische aantrekking tot andere personen. Ze kunnen wel emotionele en intieme banden opbouwen op basis van diepe connecties. Ze kunnen zeker liefde voelen voor anderen, enkel geen romantische liefde. Aromantische mensen kunnen zich identificeren op het LGBTIQ+ spectrum. Net zoals bij seksualiteit en gender bevindt romantische aantrekking zich ook op een spectrum, men noemt dit ook wel het aro-spectrum.

Aseksualiteit
Net zoals bij seksualiteit en gender bevindt seksuele aantrekking zich ook op een spectrum. Een aseksuele persoon ervaart weinig tot geen seksuele aantrekking tot andere personen. Soms hebben aseksuele mensen simpelweg geen interesse in seks, anderen hebben er een afkeer voor. Hoewel ze weinig tot geen seksuele aantrekking ervaren tot andere mensen, kunnen ze wel een rijke erotische beleving hebben met bijvoorbeeld zichzelf. Het is zeker mogelijk voor aseksuele mensen om intieme relaties op te bouwen op basis van diepe connecties. Aseksuele mensen kunnen zich identificeren als deel van de LGBTIQ+-paraplu.

Onder de parapluterm aseksualiteit kan je verschillende termen terugvinden. Grey asexual slaat op de grijze zone tussen seksualiteit en aseksualiteit, waarbij een persoon soms seksuele aantrekking kan voelen. Als je je enkel seksueel aangetrokken voelt tot mensen waarmee je een innige emotionele band hebt opgebouwd kan je jezelf identificeren als demiseksueel.

Binair
Wijst op de veronderstelling dat de samenleving is opgebouwd uit tegengestelde paren. Bijvoorbeeld: goed – slecht; man – vrouw; hetero – homo; … Het binaire denken wordt voor gender en seksualiteit meer en meer in vraag gesteld. Een alternatieve manier van ordenen is een spectrum, waarbij er tussen de twee uitersten (en erbuiten) ook ruimte is om jezelf te plaatsen. Dat is een meer genuanceerde manier om de samenleving in te delen.

Biseksualiteit
Dit is een romantische en/of seksuele oriëntatie. Als je de mogelijkheid ervaart om tot meer dan één genderidentiteit romantisch of seksueel aangetrokken te zijn, dan kan je je identificeren als biseksueel. Tot welke genderidentiteiten je je aangetrokken voelt en de intensiteit van die aantrekking kunnen veranderen doorheen de tijd. Naast ‘biseksueel’ bestaan er nog andere termen die je oriëntatie kunnen helpen uitdrukken.

Polyseksueel betekent dat je aantrekking kan voelen tot mensen van meer dan één, maar niet noodzakelijk alle genderidentiteiten. Als je het niet relevant vindt welke genderidentiteit de persoon heeft waartoe je je aangetrokken voelt, dan kan je jezelf benoemen als panseksueel. Als je merkt dat je aantrekking verandert doorheen de tijd dan kan je die fluïde noemen.

Cisgender
Een term die beschrijft dat het geslacht dat je toegewezen krijgt bij de geboorte overeenkomt met je genderidentiteit. Als je bij de geboorte het vrouwelijk geslacht krijgt toegewezen en je voelt je ook vrouw, dan noemt men dit cisgender. Als dit niet overeenkomt dan noemt men dit transgender.

Cisnormatief
Gendernormen zijn (ongeschreven) sociale regels die maatschappelijke verwachtingen koppelen aan een genderidentiteit. De opvatting dat ieders genderidentiteit overeenkomt met het geslacht dat werd toegewezen bij de geboorte noemt men de cisnorm. Cisgender zijn is dus met andere woorden de norm. Zo gaan we bijvoorbeeld verbaasd zijn als iemands genderidentiteit niet overeenkomt met het geslacht dat werd toegekend bij de geboorte. Als een persoon zich gender non-conform uit of gedraagt, gaat men dat sneller zien als een ‘afwijking’ van de norm.

Coming-in
De coming-in is de kennismaking met de LGBTIQ+-wereld. Mensen krijgen vaak interesse in de groep waar ze tot behoren en willen er veel over weten. Zo komen ze terecht bij bijvoorbeeld praatgroepen, holebicafés of boeken rond LGBTIQ+-thema’s. Hierdoor kunnen ze mensen leren kennen met gelijkaardige ervaringen en verhalen.

Coming-out
Het eerste aspect van coming-out is voor jezelf uitzoeken en accepteren dat je LGBTIQ+ bent. Je kan ook beslissen om dit aan je omgeving te vertellen. Iets kwetsbaars vertellen over jezelf kan eng zijn, en vaak moeten mensen lang nadenken voor ze het zeggen. Er is geen juiste formule om uit de kast te komen, je zoekt de manier waar je je zelf het beste bij voelt, en tegen wie je het zegt. Coming-out is een continu proces, wat wil zeggen dat je je LGBTIQ+-identiteit vaak opnieuw zal moeten uitleggen in nieuwe situaties (bv. een nieuwe job). Als je je LGBTIQ+-identiteit openlijk uit in je dagelijkse leven dan ben je ‘out’, of ‘uit de kast’.

Demigender
Discriminatie betekent dat je niet op dezelfde manier wordt behandeld omwille van persoonlijke kenmerken zoals taal, etniciteit, oriëntatie of gender. Discriminatie is vaak een gevolg van al dan niet bewuste vooroordelen tegenover die kenmerken. Je kan discriminatie ervaren in verschillende facetten van het leven. Zo kan je bijvoorbeeld in je klas uit de kast komen als transgender persoon, en merk je dat je daarna niet meer uitgenodigd wordt op verjaardagsfeestjes. In bepaalde gevallen kan er sprake zijn van discriminatie die wettelijk verboden is. Zo kan je de ene na de andere sollicitatie geweigerd worden omdat je uit de kast bent als homo. Discriminatie kan je melden, en in sommige gevallen kan het tot een rechtszaak komen.

Gay
Het woord gay is ontstaan vanuit het Engels voor ‘vrolijk’. De betekenis schoof op naar homoseksueel, en tegenwoordig wordt het woord ook door andere LBQ-personen gebruikt.

Gender
Gender is een sociale constructie die de positie van personen binnen de samenleving mee bepaalt. In het Westen is er een binaire opdeling van gender: man en vrouw. Hieraan worden bepaalde verwachtingen en rollen gekoppeld. Tegenwoordig wordt deze binaire gendernorm meer in vraag gesteld (zie: gendernorm) en gender gezien als een spectrum.

In andere delen van de wereld zijn er samenlevingsmodellen met meer dan twee genders. Zo heb je in India bijvoorbeeld een derde gender, de Hijra. Gender is dus een ongeschreven sociaal normerend systeem en kan terugkomen in rechtssystemen. Deze sociale afspraken kunnen doorheen tijd en plaats veranderen.

Genderdysforie
Dit is het gevoel van spanning tussen de genderidentiteit en het lichaam, het gevoel dat het lichaam niet overeenkomt met de innerlijke genderidentiteit. Dit gevoel van incongruentie kan ervaren worden als zeer onaangenaam. Genderdysforie komt voornamelijk voor bij transgender personen. Er kan in bepaalde gevallen psychologische tot medische begeleiding mogelijk zijn om de gevoelens van dysforie te verminderen zodat je er minder of geen last meer van hebtmaar dit verandert niets aan je genderidentiteit. Je kan transgender zijn zonder dysforie te hebben.

Sociale genderdysforie: deze term beschrijft hoe een persoon zich gedisconnecteerd kan voelen met hun genderidentiteit in sociale situaties. Hier gaat het dus niet over een incongruentie met het lichaam, maar door de interactie met anderen. Zo kan gezien worden als een bepaalde genderidentiteit, terwijl die persoon zich identificeert met een andere genderidentiteit zeer pijnlijk zijn. Een ander voorbeeld is het gebruik van de verkeerde voornaamwoorden, of het gebruiken van een vorige naam.

Genderexpressie
Waar de genderidentiteit gaat over een innerlijk gevoel, gaat de genderexpressie over de manier waarop mensen zich uiten naar de buitenwereld toe. Dit kan in de vorm van kleding en make-up, maar ook door een bepaalde lichaamshouding, spraak of manier van bewegen. De manier waarop iemand zich identificeert hoeft niet overeen te komen met hoe die zich uit. Vele mensen uiten zich niet volgens de gendernorm (zie: gendernorm).

Genderfluïde
Als je genderidentiteit verandert doorheen de tijd, dan kan je jezelf genderfluïde noemen. Mensen voelen zich de ene keer meer man, de andere keer meer vrouw en dan weer een variatie van de twee of geen van beide. De genderidentiteit lijkt vrij rond te ‘vloeien’.

Genderidentiteit
De genderidentiteit is het innerlijke gendergevoel dat mensen ervaren. Dit kan mannelijk of vrouwelijk zijn, maar ook een variatie van beide of net geen van beide. De genderidentiteit hoeft niet samen te vallen met het geslacht (zie geslacht). Het hoeft niet vast te liggen, en kan veranderen doorheen de tijd. Sommige mensen ervaren geen genderidentiteit, dit noemen we agender (zie agender).

Gendernorm
Gendernormen zijn de sociale afspraken en verwachtingen die een samenleving verbindt aan een gender. De gendernormen zijn binair, ze gaan dus uit van een tegenstelling tussen hoe mannen en vrouwen zich moeten gedragen. Zo wordt er van mannen in België niet verwacht dat ze een kleedje dragen, en wordt er van vrouwen niet verwacht dat ze een auto kunnen repareren. Wanneer iemand zich buiten die categorieën begeeft, kan dat voor zowel innerlijk conflict als onbegrip van buitenaf leiden.

Genderqueer
Als je je niet thuisvoelt binnen de binaire gendernormen en genderrollen (mannelijk en vrouwelijk), en je ziet jezelf niet passen in een vast genderhokje, dan kan je kiezen je te identificeren als genderqueer. Genderqueer mensen zien hun genderidentiteit als iets dat niet vast hoeft te staan, iets dat kan en mag veranderen.

Geslacht
Geslacht of sekse wordt bepaald op basis van lichamelijke verschillen. Het westerse binaire model gaat uit van twee geslachten: man en vrouw. Er is echter meer variatie dan louter man of vrouw. Degenen met geslachtskenmerken (zie geslachtskenmerken) die men niet (volledig) kan indelen als man of vrouw kunnen zich benoemen als intersekse personen (zie intersekse). Sommige personen zullen dit bij zichzelf louter zien als een medische aangelegenheid.

Geslachtskenmerken / seksekenmerken
Geslachtskenmerken zijn kenmerken die samenhangen met het biologisch geslacht. Concreet gaat het om verschillende categorieën van kenmerken: chromosomen, inwendige geslachtsklieren, hormonen, inwendige en uitwendige geslachtsorganen en de verdere ontwikkeling tijdens de puberteit. Wanneer deze kenmerken niet (volledig) vallen binnen de opdeling mannelijke of vrouwelijke geslachtskenmerken, wordt dit intersekse.

Hermafrodiet
Term uit de biologie die tweeslachtigheid beschrijft, ofwel het vermogen van een organisme om zowel te bevruchten als te bevallen, dus om zichzelf voort te planten. Intersekse personen (zie: intersekse) hebben wel een verschil in geslachtskenmerken, maar dat maakt niet dat ze zowel kinderen kunnen verwekken als baren. Het is niet alleen feitelijk incorrect om ze te benoemen als hermafrodiet, de term heeft ook een zeer negatieve, stigmatiserende bijklank en het wordt dus sterk afgeraden om dit te gebruiken.

Hetero
Als je als man romantisch en/of seksueel aangetrokken bent tot vrouwen, of als je als vrouw romantisch en/of seksueel aangetrokken bent tot mannen, dan kan je jezelf hetero noemen. Heteroseksualiteit wordt vaak als de norm gezien (zie: heteronorm), maar die norm wordt tegenwoordig meer en meer in vraag gesteld, en er komt naast heteroseksualiteit plaats voor andere seksuele oriëntaties.

Heteroflexibel
Een term die gebruikt wordt als je voornamelijk hetero(seksueel) bent maar soms romantische en/of seksuele contacten aangaat met personen met dezelfde genderidentiteit.

Heteronorm
De heteronorm is de maatschappelijke veronderstelling dat iedereen heteroseksueel is en voldoet aan de bijhorende afspraken en verwachtingen. De heteronorm is binair, en gaat dus uit van een tegenstelling tussen hoe mannen en vrouwen zich moeten gedragen. Zo wordt er van mensen automatisch verwacht dat ze een heterorelatie zullen hebben, dat ze zullen trouwen en kinderen krijgen, dat ze traditionele rollenpatronen zullen aannemen. Wanneer iemand zich buiten die categorieën begeeft, kan dat leiden tot zowel innerlijk conflict als onbegrip van buitenaf.

Holebi
Letterwoord voor homoseksueel, lesbisch en biseksueel. De term is ontstaan in België, en wordt gebruikt als verzamelnaam om verschillende seksuele oriëntaties aan te duiden.

Holebifobie
Holebifobie gaat over negatieve gevoelens van afkeer en onbegrip tegenover holebi’s die ontstaan uit hardnekkige vooroordelen over seksualiteit en gender. Deze gevoelens kunnen leiden tot verschillende situaties, van gemene opmerkingen en discriminatie tot zelfs fysiek geweld.

Als we spreken over holebi’s als groep, dan gebruiken we holebifobie. Hebben we het echter over een specifiek voorval, dan gaan we verwijzen naar de seksualiteit van de persoon.

Holebinegativiteit / Transnegativiteit
Holebi- of transnegativiteit is een impliciete vorm van holebifobie. Het gaat hier niet over fysiek geweld of wettelijke discriminatie, maar eerder over opmerkingen of uitspraken met een holebi- of transfoob kantje. Vaak denken mensen niet na over zulke opmerkingen of zijn ze zelfs goed bedoeld, maar ze kunnen schadelijk zijn voor holebi’s en transgender personen.

Homoflexibel
Een term die gebruikt wordt als je voornamelijk homo(seksueel) bent maar soms romantische en/of seksuele contacten aangaat met personen met een verschillende genderidentiteit.

Homoseksualiteit
Als je je seksueel en/of emotioneel aangetrokken voelt tot personen met dezelfde genderidentiteit, dan kan je jezelf homoseksueel noemen. De term wordt vooral gebruikt door mannen die op mannen vallen.

Intersectionaliteit
Intersectionaliteit of kruispuntdenken gaat over hoe verschillende aspecten van iemands identiteit (afkomst, leeftijd, lichaam, genderidentiteit,…) elkaar beïnvloeden en de positie in de maatschappij bepalen. De kruispunten waarop je je bevindt hebben invloed op de kansen die je krijgt, het geweld waar je mee te maken kan krijgen, of de vooroordelen die er over je kunnen bestaan. Zo ga je als een witte hetero cisgender vrouw waarschijnlijk andere ervaringen hebben dan als een zwarte homoseksuele transgender man.

Intersekse
De term beschrijft mensen van wie de geslachtskenmerken (zie geslachtskenmerken) niet binnen de binaire opdeling van geslacht (M/V) vallen. Waar de term DSD een medische definitie geeft, gaat de term intersekse meer over de maatschappelijke en sociale gevolgen die kunnen ontstaan. De term legt de nadruk op het feit dat intersekse personen geen medische operaties nodig hebben om meer binnen de geslachtsbinariteit te vallen. Ze maken deel uit van het brede geslachtskenmerkenspectrum.

Lesbisch / Lesbienne
Als je als vrouw romantisch en/of seksueel aangetrokken bent tot andere vrouwen, dan kan je jezelf lesbienne noemen. Deze term kan ook gebruikt worden voor mensen van andere genderidentiteiten, bijvoorbeeld non-binaire mensen.

LGBTI / LGBTI+ / LGBTIQ / LGBTIQ+
LHBTI+ is een letterwoord om seksuele, gender- en geslachtsdiversiteit aan te duiden. L = lesbisch, H = homo, B = biseksueel, T = transgender, I = intersekse, Q = queer. De plus staat voor alle personen en groepen die buiten de (cis)gender- en heteronorm vallen, maar niet onder een van de genoemde letters.

Non-binair
De term non-binair wordt gebruikt als term voor mensen die zich niet herkennen in de  binaire genderopdeling (man <-> vrouw). Het is tegelijk ook een parapluterm, er zitten dus nog verschillende manieren van genderbeleving onder de non-binaire paraplu, zoals bijvoorbeeld demigender, genderfluïde of polygender.

Oriëntatie
Oriëntatie gebruiken we als we praten over wie we romantisch en/of seksueel aantrekkelijk vinden. Vroeger werd het woord geaardheid gebruikt, tegenwoordig is oriëntatie gebruikt om te duiden dat er verandering mogelijk is doorheen de tijd.

Panseksueel
Als je het aspect van gender geen belangrijke factor vindt bij een potentiële partner, kan je kiezen om je te identificeren als panseksueel. Panseksuele mensen noemen zichzelf soms ‘genderblind’.

Polyamorie
Dit is een relatievorm waarbij je relaties aangaat met meer dan één persoon tegelijk en waar er open over wordt gecommuniceerd.

Polygender
Dit is een manier om je genderidentiteit te omschrijven. Als je merkt dat je verschillende genderidentiteiten ervaart die tegelijk aanwezig zijn of fluctueren, dan kan je jezelf polygender noemen. Polygender valt meestal onder de non-binaire paraplu (zie: non-binair).

Queer
Het woord queer heeft verschillende betekenissen

  • Het is een manier om je genderidentiteit en/of seksualiteit te benoemen. Het wordt vaak gebruikt voor mensen die nog zoekende zijn naar waar ze zich precies bevinden binnen het LGBTIQ+-spectrum, als koepelterm of door mensen die een duidelijk statement tegen de cisgender- en de heteronorm willen maken.
  • Het is ook een politiek activistische stroming die vertrekt vanuit het verwerpen van de hetero- en cisgendernorm. Veel punkers identificeren zich bijvoorbeeld als queer.
  • Tevens is het ook een academisch onderzoeksveld.

Romantische oriëntatie
De romantische oriëntatie gaat over gevoelens van verliefdheid, van vlinders in je buik. Je romantische oriëntatie kan anders zijn dan je seksuele oriëntatie. Als je bijvoorbeeld een man bent die verliefd kan worden op alle genderidentiteiten, maar enkel seksueel opgewonden wordt van andere mannen, dan kan die zich biromantisch en homoseksueel noemen. Romantische oriëntatie kan veranderen van richting, intensiteit en doorheen de tijd.

Seksuele oriëntatie
Seksuele oriëntatie gaat over seksuele aantrekking en opwinding. Van wie wordt je opgewonden, met wie wil je vrijen? Seksuele oriëntatie kan veranderen van richting, intensiteit en doorheen de tijd. Naast seksuele oriëntatie is er ook romantische oriëntatie, die gaat over gevoelens van verliefdheid en romantiek.

Serofoob
Een term die aangeeft dat je discriminatie en vooroordelen kan ervaren omdat je leeft met hiv of aids. Zo kan je bijvoorbeeld een sollicitatie geweigerd worden, of je leest bij het swipen op een dating app een profiel dat zegt “No HIV”.

SOA / SOI
Een soa is een letterwoord dat staat voor: Seksueel Overdraagbare Aandoening/Infectie. Dit is een infectie die je kan overkrijgen door seksueel contact.

SOGIESC
Deze internationale term staat voor Sexual Orientation (seksuele oriëntatie), Gender Identity and Expression (genderidentiteit en –expressie), and Sex Characteristics (geslachtskenmerken). SOGIESC kan een alternatief zijn voor LGBTIQ+, omdat het in een kort letterwoord op een meer effectieve manier kan verwijzen naar het brede spectrum, zonder steeds extra letters te moeten toevoegen.

Trans / Trans*
Trans is een verkorte vorm van transgender. Trans* heeft een oorsprong in de computerwereld en heeft als doel om meer inclusief te zijn. De asterisk (*) wordt na een zoekterm ingegeven om aanvullingen op de term te tonen. Men bedoelt dus met trans* dat alle soorten identiteiten die afwijken van de cisgendernorm erbij horen (transgender, genderqueer, agender, etc.) Er is kritiek vanuit een deel van de transgender gemeenschap op trans*. Het is lastig om uit te spreken, en het woord ‘trans’ is op zich al een wijdverspreide en veelgebruikte parapluterm.

Transfobie
De letterlijke vertaling van fobie is ‘angst’. Bij transfobie is maar zeer zelden sprake van échte angstgevoelens, maar vooral van afkeer, onbegrip en vooroordelen. Hierdoor ontstaat een negatieve houding tegenover transgender personen, hun genderexpressie en genderidentiteit. Dit kan leiden tot discriminatie en zelfs fysiek geweld.

Transgender
Een term die beschrijft dat het geslacht dat je toegewezen krijgt bij de geboorte niet overeenkomt met je genderidentiteit. Als je bij de geboorte het vrouwelijk geslacht krijgt toegewezen maar je voelt je geen vrouw, dan ben je transgender. Als dit wel overeenkomt dan noemt men dit cisgender.

Bij personen gebruiken we transgender als een bijvoeglijk naamwoord om duidelijk te maken dat de persoon meer is dan transgender: in plaats van ‘een transgender’ zeg je een trans(gender) persoon.

Transgenderisme / Transgenderist
Dit is een term die vroeger werd gebruikt om mensen aan te duiden die zich niet identificeren met het geslacht dat hen bij de geboorte werd toegewezen, maar die ook geen interesse hebben om een (volledige) medische transitie te doorlopen. Omdat men minder nadruk wilt leggen op het medische aspect, wordt deze term niet vaak meer gebruikt.

Transman
Een persoon die geregistreerd werd met een vrouwelijk geboortegeslacht, maar een mannelijke genderidentiteit heeft.

Transseksualiteit / Transseksueel
Deze term werd vroeger gebruikt om transpersonen aan te duiden die specifiek kozen voor geslachtsbevestigende operaties en behandelingen, en vaak een leven binnen de binaire gendernormen. Hoewel verschillende mensen nog kiezen om zich zo te identificeren, wordt de term tegenwoordig minder gebruikt vanwege de grote nadruk op het medische aspect. 

Transvrouw
Een persoon die geregistreerd werd met een mannelijk geboortegeslacht, maar een vrouwelijke genderidentiteit heeft.

Travestie / Travestiet / Travesties
Mensen die aan travestie doen verplaatsen zich tijdelijk in een andere genderexpressie. Dit kan dus door verkleden, make-up en haar, maar ook door taalgebruik en lichaamshouding. Travestie wordt ook wel crossdressing genoemd. Iedereen kan aan travestie doen, ongeacht de genderidentiteit. Travestie in de context van een show of optreden wordt ook wel drag genoemd.

Bron: çavaria